Әлеуметтік желілерде жиі кездесетін жарқын уәделерді ұсынатын «коучтар» мен «тренерлер» адамдардың өмірін бірнеше сабақта өзгертеміз деп мәлімдейді. Олар сенімділікті арттыруға, инвестициялар жасауға, жеке қарым-қатынастарды жақсартуға немесе тіпті идеалды мансапты табуға көмектесеміз деп уәде береді. Бірақ олардың қызметтері қаншалықты қауіпсіз? Шын мәнінде, бұл коучтар адамдардың өміріндегі өзгерістерге нұсқаушы бола ала ма, әлде олардың іс-әрекеттері тек басқа адамдардың қорқыныштары мен үміттерінен пайда табудың бір жолы ма? Неліктен қазақстандықтар өздерін дамытуға ұмтылып, көбінесе күткендерін ақтамайтын уәделер үшін үлкен сомаларды жұмсайды? Бұл мәселелерді Tengrinews.kz тілшісі зерделеп көріпті, — деп хабарлайды qulaq-24.kz тілшісі.
Тренингтер қатысушының отбасы өміріне қауіп төндірген оқиға
32 жастағы Динара (аты өзгертілген) бізбен бөліскен оқиға оның отбасы үшін ажырасумен аяқталуы мүмкін еді. Коучингтер мен тренингтерге деген қызығушылығы оның отбасын және өмірін бұзып жібере жаздады.
Күйеуімен қарым-қатынасы бұрынғыдай емес екенін сезінуінен бастаған Динара құрбыларының кеңесіне құлақ асып, «неке» тренингін оқып бастайды. Дегенмен, ол бұл қадамның қайда апаратынын ойламаған еді.
«Күйеуім мені қолдамайтын сияқты көрінетін. Ол үнемі жұмыспен кетіп қалатын. Мен екі арадағы байланысты мығымдағым келді. Бұл курс бізге көмектеседі деп ойладым. Маған тренингтен кейін қарым-қатынастарымыз жаңа бір деңгейге көтеріледі деген сенім болды. Коуч өзінің күйеуімен қарым-қатынасын қалай «тамаша» еткенін айтып, мені сендірді. Оның күйеуі қазір барлық үй шаруасына көмектесіп, оны үнемі қолдайды, интимді өмірі де жақсарған екен. Бұл мен үшін керемет мүмкіндік сияқты көрінді!» – дейді Динара.
Алайда тренинг оның күткенінен мүлде өзгеше болды. Коучтің кеңестері арада алауыздық тудырды.
«Коучтің кеңестері таңқаларлық және кейде тіпті абсурд болатын. Бір кеңесі күйеуімен қызғанышты ойнау арқылы оның сезімін тексеруге тырысу болды. Бұл ұсыныстар мені қызықтырды, әрі мен оларды жүзеге асыруға тырыстым», – дейді ол.
Біртіндеп Динара мен оның күйеуінің арасындағы қарым-қатынас бұзылды. Ол коучтің кеңестерін орындап, «қатынастарды жақсартамын» деп ойлаған, бірақ күйеуі оны бас тартты. Бір күні күйеуі ажырасуды ұсынған кезде, Динара өміріндегі маңызды шешім қабылдады: ол тренингтен бас тартып, қайтадан қарапайым өмірге оралды.
«Біз қайтадан бір-бірімізбен ашық сөйлесіп, бір-бірімізге назар аудардық. Мен түсіндім, қарым-қатынасты жақсартудың ең бастысы – сенім мен көңіл бөлу екен», – дейді ол.
Неліктен адамдар үлкен ақша төлейді?
Бұл сұраққа психолог және гештальт-терапевт Ольга Третьякова жауап берді.
Оның айтуынша, адамдардың жылдам әрі ғажайып шешімдерге ұмтылуының түп-тамыры балалық шақта қалыптасқан сенімдермен байланысты.
«5-6 жасында бала әлемнің үлкен және кейде қауіпті екенін түсінеді. Оның өмірі мен амандығы ересектерге тәуелді болғандықтан, психикасы өздігінен өмір сүре алмайтын жағдайға бейімделеді. Бұл жағдайда біз көбінесе үлкендердің сөзін тыңдаймыз. Бұл балалардың әлемді түсіну жолына негізделген. Бала жаман әрекет жасаған кезде оны жазалау, ал жақсы әрекет үшін мадақтау әдісі жасалады», — дейді психолог.
Бұл «магиялық ойлау» ересек кезге де көшеді, деп атап өтті Третьякова. Коучтер осы механизмді пайдаланып, клиенттердің сенімін жеңіп алады.
«Коучтер қарапайым схеманы ұсынады: сіз ақша төлейсіз, біздің нұсқауларымызды орындайсыз, және біз сізге ғажайыпты қамтамасыз етеміз. Бұл балалық сенім жаңғырып, адам өзгерістерді күткен күйде көптеген уақытын, күшін және ақшасын жұмсайды», — дейді маман.
Коучингті бақылау керек пе?
Мәжіліс депутаты Юлия Кучинская Қазақстандағы коучтердің қызметін реттеудің жоқтығына назар аударды. Қазіргі уақытта әр адам өзін коуч деп атауға құқылы, алайда арнайы білім мен тәжірибесі болмаған жағдайда, бұл қауіпті жағдайларды туындатуы мүмкін.
«Коучтер мен тренерлерге арналған арнайы оқу орындары жоқ, сондықтан олардың білім деңгейі мен тәжірибесін тексеру маңызды. Бұл қызметке заңды бақылау қажет», — деді депутат.
Коучтер арасында кәсіби мамандар да бар
Критикаға қарамастан, коучинг саласында шынымен де адамдарға көмек көрсететін мамандар бар. Олар өз білімдері мен тәжірибесіне сүйенеді, бірақ ешқандай ғажайып нәтижелер уәде етпейді. Шынайы өзгерістер уақыт пен жүйелі әдістерді талап етеді. Жауапты маман әрқашан өз білімін және тәжірибесін көрсетуге дайын болады.
2024 жылы депутаттар курстар мен вебинарларды сатушылардың қызметін реттеу және бизнес-тренерлер үшін кәсіби стандарттарды бекіту мәселесін көтерді.
Еске салсақ, өткен жылы Қазақстанда «инфоцыганствоның» таралуына қарсы онлайн-петиция басталған болатын. Алайда, осы мәселе бойынша нақты шаралар қабылданған жоқ.
