Жамбыл облысында жол құрылысының биылғы маусымы межелі нәтижелермен аяқталып келеді: өңір басшысы Ербол Қарашөкеев төрағалық еткен аппараттық кеңесте 136 жоба бойынша жол салу, жаңғырту және жөндеу жұмыстары толық тәмамдалғаны, қалған 48 жоба бойынша жұмыс кестеге сай жалғасып жатқаны хабарланды. Жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының мәліметіне сәйкес, жыл басынан бері жол саласына 28 млрд теңге бағытталып, соның есебінен 17,7 шақырым жаңа жол төселді, 6 көпірдің құрылысы жүргізілуде, 8 шақырым жол қайта жаңғыртылып, 440,5 шақырымда орташа жөндеу жасалуда. Әкім барлық мердігерлерге жұмыстарды 1 қарашаға дейін толық аяқтауды ескертіп, Тараз қаласы, Т. Рысқұлов және Қордай аудандарындағы кешігіп жатқан учаскелер бойынша жедел кесте және қосымша ресурс мобилизациясын талап етті. Қысқы маусымға дайындық бөлек бақылауда: 2025 жылы жергілікті маңызы бар автожолдарды күтіп ұстауға 385,5 млн теңге қарастырылып, бұл іске 27 мердігер ұйым мен 178 техника тартылмақ; қазіргі кезде 14 925 тонна құмның 7 075 тоннасы, 1 500 тонна тұздың 860 тоннасы дайындалған. «ҚазАвтоЖол» ҰҚ» АҚ облыстық филиалы республикалық маңызы бар жолдар бойынша дайындығын 98 пайыз деңгейінде бағалап отыр; сонымен бірге Талас пен Т. Рысқұлов аудандарында қысқы күтіп ұстауға арналған мемлекеттік сатып алу рәсімдері әлі жарияланбағаны, ал Жуалыда рәсім аяқталмағаны атап өтілді. Осыған байланысты өңір басшысы барлық конкурстық рәсімдерді 25 қазанға дейін толық аяқтауды және қысқы кезеңге арналған материалдар мен техниканың резервін аудандар кескінінде нақтылауды тапсырды: бір күндік емес, апта-айлық жоспарлау, жол шетінде төтенше тоқтауларға арналған «қауіпсіз қалта» алаңдарын белгілеу, тайғанаққа бейім учаскелерге құм-тұз себу графигін алдын ала жариялау міндеттелді.
Жол сапасы жобадан басталады деген ұстаным 30 қыркүйектегі кеңесте де айқын көрінді: сәулет және қала құрылысы саласында 375 елді мекен толықтай қала құрылысы құжаттарымен қамтылғанымен, құжаттаманы «Мемлекеттік қала құрылысы кадастры» ақпараттық жүйесіне енгізу қарқыны бойынша бірқатар аумақ артта келеді. Биыл Тараз қаласының 44 егжей-тегжейлі жоспары мен аудандардағы 76 елді мекеннің бас жоспарын жүйеге жүктеу жоспарланған, қазір 5 ауданда 36 елді мекеннің бас жоспарын, сондай-ақ Тараздың 44 ЕЖЖ-сын әзірлеу және түзету жүріп жатыр. Дегенмен Жамбыл ауданындағы 6, Жуалыдағы 7, Мойынқұмдағы 15, Т. Рысқұловтағы 7 және Шу ауданындағы 5 елді мекеннің жоспары әлі базаға енгізілмеген. Бұл тек құжат айналымындағы кідіріс емес, инженерлік желілерді жобалау, жол-жаяу жүргінші инфрақұрылымы мен қоғамдық кеңістіктерді жоспарлау, «қызыл сызықты» сақтау тәртібі сияқты мәселелердің уақтылы шешілуіне де әсер етеді. Облыс аумағында «қызыл сызық» талаптарын бұзып салынған 152 нысан анықталған: олардың басым бөлігі Таразда және Талас, Т. Рысқұлов, Қордай аудандарында. «Сәулеттік бюро» КММ-нің талдауы да жүйелік түйткілдерді көрсетеді: басқармалар мен әкімдіктер ұсынған 61 жобалық-сметалық құжаттаманың 25-іне келісім беріліп, 15-іне ескертпе жасалған, 5 ЖСҚ кері қайтарылып, 16-сынан мүлдем бас тартылған. Бұл сандар бір ғана ойға жетелейді: құрылыс сапасы алаңға техника кірген сәттен емес, техникалық тапсырма мен ЖСҚ-дан басталады; сондықтан жобалау кезеңіндегі қателік асфальтты төсеу кезінде бірнеше есе қымбатқа түседі.
Осы фонға қарамастан, өңірде жол және құрылыс саласындағы басқару мәдениеті жаңарып келеді: жобалау мен сметаны ревизиялау, «қызыл сызыққа» сәйкестік пен жергілікті деңгейдегі геоақпараттық деректерді бір ортада жүргізу ісі жылдамдап, жауапты орынбасарлардың дербес жауапкершілігі нақты белгіленді. Әкімдік командасы жобалау-сараптама-құрылыс-қысқы күтіп ұстау циклін «жоспарлау–орындау–тексеру–жақсарту» қағидасымен тұйық жүйеге түсіруге тырысып отыр: алдымен бас жоспарлар мен ЕЖЖ толық цифрланып, соның негізінде жол-көше желісінің жүктемесі қайта есептеледі; кейін орташа және күрделі жөндеу картасы бұрынғы «ұңғыма тәрізді» тәсілмен емес, тұтас кварталдық принциппен жүргізіледі; қысқы күтімнің логистикалық маршруты жаңа жабынға зиян келтірмейтін технологиямен сәйкестендіріледі. Қоғам үшін ең түсінікті өлшем — қауіпсіздік пен уақыт: егер жоба сапалы жоспарланса, жаяу жүргінші өтпелері мен аялдамалар «қызыл сызықпен» ұштасса, карман-қалта, дренаж және жарықтандыру алдын ала қаралса, онда қысқы кезеңде кептеліс те азаяды, төтенше жағдай қаупі де төмендейді. Соның ішінде Тараз бен аудан орталықтарына жүктеме түсіретін транзиттік ағынды бөлу, мектеп маңындағы аймақтарда «10 минуттық қауіпсіздік периметрін» белгілеу, жаяу жүргіншінің жолға шығу траекториясын қысқарту сияқты шешімдер — күрделі емес, бірақ әсері жоғары қадамдар.
Кеңесте айтылған сын-ескертпелер тек кемшілікті тіркеу үшін емес, жауапты органдарға нақты іс-қимыл беруге бағытталды: кешіккен учаскелер бойынша тәуекел картасы жасалып, әр мердігерге аралық межелер бекітіледі; сатып алуды кешіктірген аудандарда конкурстар жедел жарияланып, шартқа отыру мерзімі күн сайын мониторингке алынады; қысқы материалдардың (құм-тұз) резерві учаске-учаске бөлініп, қауіпті еңістер мен көлеңкелі тұстарға жеке нормалау енгізіледі. Бұл реттелімдер өңірдің өміршеңдігіне тікелей әсер етеді: жедел жәрдем, өрт сөндіру және коммуналдық қызметтің уақтылы жетуі жолдың ахуалына байланысты. «Дайындықтарыңызды қыс көрсетеді» деген Ербол Қарашөкеев ескертпесі осы логикадан туған: қағаздағы жоспар мен алаңдағы жағдайдың арасын тек нақты техника, нақты материал және нақты жауапкершілік ғана байланыстырады.
Сапалы құрылыс — дұрыс жоспарлаудан басталады деген тезиске қоғамның да қатысуы маңызды. Енді бас жоспарлар мен ЕЖЖ-ның цифрлық нұсқалары қолжетімді болған сайын, тұрғындар жол жөндеу кестесін, «қызыл сызық» конфигурациясын, сыртқы жарықтандыру мен арық жүйелерінің трассасын ашық карталардан қарап, кері байланыс бере алады. Бұған қосымша, жол қауіпсіздігіне жауапты құрылымдармен бірлескен «қауіпті нүктелер» картасын жариялау, мектеп-аурухана-нарық маңындағы жаяу жүргінші аймақтарын қайта сызып шығу және «қауырт маусымда» уақытша қозғалыс схемаларын енгізу — шығыны аз, бірақ нәтижесі тез көрінетін шаралар. Ал «қызыл сызықты» бұзған 152 нысан бойынша шешім алгоритмі айқын болуы тиіс: келіссөз — түзету — заң шеңберінде шара қабылдау. Заңның біркелкі орындалуы нарыққа да түсінікті сигнал береді: кім дұрыс жобаласа — соған артық шығын да, қаржылық тәуекел де жүк болмайды.
Қорытындысында, биылғы маусымдағы 136 жобаның аяқталуы, қысқы күтімнің жоғары дайындық деңгейі және қала құрылысы құжаттамасын жүйелеу бағыты бір арнаға тоғысып тұр. Егер кестеден кешіккен учаскелер жедел қарқын алып, сатып алу рәсімдері 25 қазанға дейін толық бітсе, ал жол жөндеу жұмыстары 1 қарашаға дейін межесіне жетсе, Жамбыл облысы қысқа тек материал және техникамен ғана емес, жобалық тәртіп пен басқарушылық жауапкершілікпен де дайын күйде кіреді. Бұл — көктемгі шұңқырлар азаяды, жүргіншілер жолы қауіпсізденеді, жедел қызметтер уақытынан ұтылмайды деген сөз. Ең бастысы, «жол» сөзі тек асфальт пен белгіден тұрмайды: ол — қала мен ауылдың тынысы, экономиканың ырғағы, адамдардың күнделікті уақыты. Сол ырғақты дәл ұстап тұру бүгінгі қабылданған жоспарлардың қаншалықты сапалы орындалатынына байланысты.
