Жамбыл облысында кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау тетіктері қайта қаралып, алдын алу шаралары күшейтілді. Облыс прокуроры Нұрғалым Әбдіров төрағалық еткен үйлестіру кеңесінде балаларға қатысты жыныстық қылмыстардың алдын алу, азаптаудың кез келген түріне «нөлдік төзімділік» ұстанымы және ведомстволардың жауапкершілігін күшейту бағытындағы қадамдар нақтыланды.
Бірқатар полиция бөлімшелерінде балаларға қолайлы «жасыл бөлмелер» ашылды. Мұнда баламен бір маман ғана сөйлесіп, артық сұрақ қойылмайды, сұхбат аудио-бейнежазбаға тіркеледі. Мақсат — дәлелді кәсіби жинап, баланың психологиялық жарақатын тереңдетпеу. Бұл тәжірибе кезең-кезеңімен барлық аудандарға таратылады.
Инспекторлардың фокусы — ерте алдын алу
Кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекторлардың жұмысы алдын алу бағытына көшеді. Мектеп, медицина, әлеуметтік қызмет және учаскелік полиция өкілдерінен «мобильді топтар» құрылады. Олар «тәуекел тобындағы» әр бала мен отбасыға көмекті мәселе толық шешілгенге дейін үзбей көрсетеді: оқуға қатысуы, үйдегі жағдайы, психологиялық және медициналық қолдауы құжатпен расталып, бақылауда болады.
Облыс прокуратурасы тергеу органдарына арналған «Әдістемелік ұсыным» әзірледі. Онда:
- жедел медициналық көмекті ұйымдастыру;
- дәлелдемелерді жинаудың реттілігі;
- баламен этикалық жұмыс қағидалары;
- «бір реттік достық сұхбат» стандарты;
- аудио-бейнетіркеуді міндеттеу;
- әр кезеңде психологтың қатысуы;
- ата-ана/заңды өкілге түсіндіру және құпиялылық талаптары
сияқты нақты қадамдар көрсетілген. Тергеушілерге, педагог-психологтарға және әлеуметтік қызметкерлерге қысқа оқу курстары мен тренингтер өткізу жоспарлануда.
Азаптаудың алдын алу: «нөлдік төзімділік»
Құқық қорғау және арнайы органдарға конституциялық құқықтарды мүлтіксіз сақтау, бейнебақылаудың бірыңғай жүйесін тоқтаусыз жұмыс күйінде ұстау тапсырылды. Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің қатысуымен мекемелерде алдын ала ескертусіз «кенеттен тексеріс» жүргізуді кеңейту туралы Меморандум әзірленеді. Негізгі талаптар: камералар өшпесін, жазбалар сақталсын, адвокатқа қолжетімділік шектелмесін, құқықтар бірден түсіндіріліп, хаттамаға енгізілсін.
Ата-аналар мен балаларға арнап түсіндіру жұмыстары күшейеді: мектептерде қауіпсіздік сағаттары, интернет-қауіпсіздік сабақтары, буллинг пен кибербуллингтің алдын алу бойынша ашық кездесулер өтеді. 24/7 сенім телефоны, мессенджердегі чат-бот және аноним онлайн-форма сияқты «жедел қосылу» арналары кеңейтіледі. Қызметтер «бір терезе» қағидасымен ұсынылады: психолог, дәрігер, заңгер көмегіне жолдама беру жеңілдейді. ҮЕҰ-дармен серіктестік — дағдарыс орталықтары, паналар, реабилитация қызметтерімен нақты маршрутизация — жүйелі түрде жолға қойылады.
Нәтижені өлшейтін индикаторлар
Жауапты органдар шағымға жауап беру уақыты, баламен алғашқы сұхбатқа дейінгі күту, араласудан кейінгі қайталану жағдайлары (ревиктимизация), бейнебақылаудың істен шығу ұзақтығы және адвокатқа қолжетімділік статистикасы сияқты қарапайым әрі түсінікті көрсеткіштерді енгізеді. Бұл деректер тоқсан сайын ашық жарияланып отырады.
Адам құқықтарын бұзу фактілеріне бірыңғай, қатаң талап қойылады: заң бұзылса — дереу құжаттандыру, прокуратуралық қадағалау және соттық баға. Жауапкершілік нақты лауазымды тұлғалар бойынша бекітіліп, «кездейсоқтық» пен «солай болып қалды» деген сылтауларға жол берілмейді.
Барлық аудан мен қалада мобильді топтардың құрамы нақтыланып, «жасыл бөлмелер» бірыңғай стандартқа сай жабдықталады. Оқыту кестелері бекітіліп, құқық қорғау органдарында кенеттен тексерістердің графигі жасалады. Қоғамдық бақылау үшін ата-аналар комитеттері мен белсенділерге ашық есік күндері өткізіледі.
Бұл шаралар Жамбыл облысында бала құқығын қорғау жүйесінің нақты іске көшкенін көрсетеді. Негізгі өлшем — әр мекемеде бір сұраққа адал жауап беру: «Бұл бала өзін қауіпсіз сезіне ме?» Жауап «иә» болғанда ғана жүйе тиімді жұмыс істеп тұр деп айтуға болады. Ендігі міндет — осы «иә» жауабын облыстың әр бұрышында тұрақты ету.
